Ο Θουκυδίδης, οι Μήλιοι και το χτύπημα στο Ιράν: Όταν ο ισχυρός γράφει το Δίκαιο

*του Ιωάννη Π. Κουρσιούμη, Ιστορικού - Σύμβουλου Ασφαλείας        

                                                

Στις 21 Ιουνίου 2025, οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε κοινή επιχείρηση με το Ισραήλ, πραγματοποίησαν στοχευμένα χτυπήματα σε τρεις από τις βασικότερες πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν: Fordow, Natanz και Esfahan. Ήταν ένα πλήγμα τεχνολογικά ακριβές, στρατηγικά φιλόδοξο και πολιτικά ηχηρό. Κι όμως, δεν ήταν κάτι καινούργιο. Ήταν η ιστορία που επαναλαμβάνεται  αλλά αυτή τη φορά με βομβαρδιστικά stealth και πυραύλους bunker-buster.

Αντί να αναζητήσουμε την ερμηνεία στις ειδήσεις των τελευταίων 24 ωρών, ίσως είναι πιο διαφωτιστικό να στρέψουμε το βλέμμα 2.500 χρόνια πίσω, στην αρχαία Αθήνα και τον Θουκυδίδη.

Ο Διάλογος των Μηλίων – η πρώτη καταγραφή του «Δικαίου του Ισχυρού»

Ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Θουκυδίδης, στο εμβληματικό του έργο Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, μας προσφέρει μια καθαρή εικόνα του πώς λειτουργεί ο κόσμος όταν οι θεσμοί, τα συναισθήματα και οι αρχές παραμερίζονται μπροστά στο συμφέρον και τη δύναμη. Ο περιβόητος «Διάλογος των Μηλίων», που καταγράφεται στο πέμπτο βιβλίο του έργου του, είναι ίσως το πιο κυνικό αλλά και ρεαλιστικό απόσπασμα της πολιτικής σκέψης στην αρχαιότητα και παραμένει εκπληκτικά αναλλοίωτο μέχρι σήμερα.

Η μικρή και ουδέτερη πόλη της Μήλου, απευθύνεται στους ισχυρούς Αθηναίους, ζητώντας να παραμείνει ουδέτερη και να αποφύγει να πάρει μέρος στον πόλεμο. Οι Αθηναίοι, ωστόσο, απαντούν χωρίς περιστροφές:

«Οι δυνατοί κάνουν ό,τι τους επιτρέπει η δύναμή τους, ενώ οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι είναι αναγκασμένοι να υπομείνουν.»

Αυτό το απόσπασμα δεν είναι απλώς ένα ιστορικό παράθεμα. Είναι το απόσταγμα της ρεαλιστικής θεώρησης του διεθνούς συστήματος. Ο Θουκυδίδης, ως πρώτος μεγάλος πολιτικός στοχαστής, μας διδάσκει ότι οι πόλεμοι δεν διεξάγονται για ηθικούς λόγους, αλλά για λόγους ισχύος, φόβου και συμφέροντος. Ο ισχυρός δεν αναζητεί το «δίκαιο», αλλά το «συμφέρον»  και το επιβάλλει.

Από τη Μήλο στο Ιράν

Ο παραλληλισμός είναι ανατριχιαστικά επίκαιρος. Το Ιράν δεν είναι  μία ουδέτερη Μήλος, είναι μια χώρα με ριζοσπαστική ρητορική και ένα αμφιλεγόμενο πυρηνικό πρόγραμμα. Όμως στο βασικότερο επίπεδο, η αρχή του «δικαίου του ισχυρού» διατηρείται αναλλοίωτη:

Ø  Οι ΗΠΑ επιλέγουν να δράσουν πέρα από διεθνείς συμβάσεις, χωρίς την έγκριση του ΟΗΕ, με μόνο θεμέλιο τη δική τους ισχύ και την πεποίθηση ότι απειλείται η ασφάλειά τους.

Ø  Το Ιράν, ακόμα κι αν έχει ή δεν έχει παραβεί τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων, δεν έχει ισοδύναμη ισχύ για να επιβάλει το δικό του «δίκαιο».

Ø  Η διεθνής κοινότητα περιορίζεται σε «ανησυχίες» και διπλωματικές αντιδράσεις — χωρίς κανένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα.

Όπως μπορεί κάποιος εύκολα να αντιληφθεί, η realpolitik του 21ου αιώνα μιλά με θουκυδίδειους όρους.

Ο κίνδυνος της ιστορικής επανάληψης

Η Μήλος πλήρωσε την αντίστασή της με εξαφάνιση. Το Ιράν σήμερα δηλώνει ότι θα απαντήσει. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα κάνει, αλλά ποιος θα γράψει την ιστορία αυτής της σύγκρουσης. Αν επιβιώσει ο ισχυρός, θα την γράψει εκείνος. Αν όχι, θα τη γράψει το χάος.

Ο Θουκυδίδης δεν ηθικολογεί. Δεν μας λέει τι είναι "σωστό" ή "λάθος". Απλώς περιγράφει πώς λειτουργεί η εξουσία όταν πέσουν οι μάσκες. Και σε αυτό το πεδίο, φαίνεται πως τίποτα δεν έχει αλλάξει.

Συμπέρασμα

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό γεγονός. Είναι η σύγχρονη εκδοχή ενός διαχρονικού μοτίβου: η ισχύς κατασκευάζει το δίκαιο. Και ενώ οι μεγάλοι αποφασίζουν για το μέλλον ολόκληρων περιοχών, εμείς ,οι μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα, οφείλουμε να θυμόμαστε πως η ιστορία διδάσκει, αλλά δεν προστατεύει. Ο μόνος τρόπος να μην είμαστε οι «Μήλιοι» του σήμερα, είναι να κατανοούμε έγκαιρα τις ροές της ισχύος και να προσαρμοζόμαστε με στρατηγική σύνεση. Γιατί, όπως και τότε, έτσι και τώρα:

«Το δίκαιο υπάρχει μόνο ανάμεσα σε ίσους,  οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει».