Τι θα συμβεί αν το Ισραήλ ή οι ΗΠΑ χτυπήσουν το Ιράν με πυρηνικά; – Επιπτώσεις, σενάρια και ο ρόλος της Ελλάδας

Η διεθνής ανησυχία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν αυξάνεται διαρκώς, καθώς η Τεχεράνη φαίνεται να είναι κοντά στην κατασκευή της πρώτης της πυρηνικής βόμβας. Παράλληλα, Ισραήλ και ΗΠΑ δεν αποκλείουν χερσαίες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αν θεωρήσουν ότι το Ιράν ξεπερνά τις «κόκκινες γραμμές».

Τι θα σήμαινε όμως ένα πυρηνικό χτύπημα στο Ιράν; Πώς θα επηρεαστεί η Μέση Ανατολή, η παγκόσμια σταθερότητα — και η Ελλάδα; Για να δώσουμε τις απαντήσεις, θα πρέπει πρώτα να αποσαφηνίσουμε ορισμένους όρους:

Τι σημαίνει ότι το Ιράν έχει «πυρηνικό πρόγραμμα»;

Όταν λέμε ότι μια χώρα (όπως το Ιράν) έχει πυρηνικό πρόγραμμα, εννοούμε ότι αναπτύσσει τεχνολογία και εγκαταστάσεις για να εκμεταλλευτεί την ενέργεια που παράγεται  από τον πυρήνα των ατόμων, δηλαδή την πυρηνική ενέργεια.

Αυτό μπορεί να γίνει για ειρηνικούς σκοπούς (όπως παραγωγή ηλεκτρικού ρεύματος ή ιατρική χρήση), αλλά και για στρατιωτικούς σκοπούς (δηλαδή για την κατασκευή πυρηνικών όπλων). Εδώ είναι και η μεγάλη ανησυχία από άλλες χώρες

Τι είναι η «πυρηνική κεφαλή»;

Μια πυρηνική κεφαλή είναι το «φορτίο» (δηλαδή η βόμβα) που τοποθετείται πάνω σε έναν πύραυλο ή σε άλλη στρατιωτική πλατφόρμα (π.χ. υποβρύχιο, αεροπλάνο).

• Δεν είναι απλώς ένα όπλο – είναι όπλο μαζικής καταστροφής.
• Μπορεί να εξαφανίσει μία ολόκληρη πόλη.
• Αν μια χώρα έχει «πυρηνικά όπλα», ουσιαστικά εννοούμε ότι έχει πυρηνικές κεφαλές έτοιμες προς χρήση.

Τι σημαίνει ότι «μία χώρα έχει 150 πυρηνικές κεφαλές»;

Σημαίνει ότι η χώρα αυτή έχει 150 τέτοιες βόμβες, αποθηκευμένες ή τοποθετημένες σε πυραύλους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι:

• Έχει 150 πυραύλους (μπορεί να έχει λιγότερους αλλά να αλλάζει κεφαλές).
• Θα τις χρησιμοποιήσει όλες (ο αριθμός λειτουργεί κυρίως ως αποτρεπτικός).

Μπορεί να σημαίνει όμως ότι:

·       Έχει την ικανότητα να χτυπήσει άλλες χώρες με πυρηνικά.

·       Έχει ένα στρατηγικό πλεονέκτημα, δηλαδή αποτροπή (deterrence).

·       Όσες περισσότερες έχει, τόσο πιο ισχυρή φαίνεται στρατιωτικά.

Ποιος είναι ο σκοπός του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν;

Το Ιράν ισχυρίζεται ότι το πρόγραμμα του είναι ειρηνικό και προορίζεται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας καθώς και για ιατρικές χρήσεις.

Όμως, πολλές χώρες – περιλαμβανομένων των ΗΠΑ, του Ισραήλ καθώς και ορισμένων ευρωπαϊκών – φοβούνται ότι το Ιράν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή τη γνώση και τεχνολογία για να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα, με αποτέλεσμα να αλλάξουν οι ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Είναι το Ιράν κοντά στο να φτιάξει πυρηνικό όπλο;

Με βάση τις τεχνικές του δυνατότητες και τις αναφορές διεθνών οργανισμών (όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας - IAEA), το Ιράν έχει φτάσει αρκετά κοντά στην ικανότητα να κατασκευάσει την πρώτη του πυρηνική βόμβα, χωρίς αυτό να το έχει καταφέρει τουλάχιστον επίσημα.

Τι ξέρουμε με βάση διεθνείς εκθέσεις:

• Το Ιράν έχει εμπλουτίσει ουράνιο σε ποσοστά πάνω από 60%, που είναι πολύ κοντά στο 90% που απαιτείται για όπλο.
• Διαθέτει τεχνογνωσία και τον εξοπλισμό για να το πάει ακόμη παραπέρα, αν το αποφασίσει.
• Δεν υπάρχουν αποδείξεις (μέχρι τώρα) ότι έχει κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, αλλά έχει φτάσει στο «κατώφλι» της ικανότητας.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το Ιράν βρίσκεται πολύ κοντά σε αυτό που λένε "nuclear breakout capability" δηλαδή θα μπορούσε, εάν το επιθυμούσε, να ολοκληρώσει την κατασκευή πυρηνικού όπλου σε λίγους μήνες.

Όμως:

• Πολιτικά, αυτό θα είχε τεράστιο κόστος (πιθανές επιθέσεις, κυρώσεις, διεθνή απομόνωση).
• Πολλοί εκτιμούν ότι το Ιράν θα επιλέξει να παραμείνει στα όρια, για να έχει ισχύ χωρίς να παραβιάσει ξεκάθαρα διεθνείς συνθήκες.

Προσωπική εκτίμηση βασισμένη σε δεδομένα:

Το Ιράν είναι πολύ κοντά τεχνολογικά, αλλά πιθανότατα κρατά σκόπιμα αυτή την απόσταση χωρίς να περάσει την «κόκκινη γραμμή». Θέλει να έχει τη δυνατότητα χωρίς απαραίτητα να τη χρησιμοποιήσει. Είναι μια μορφή στρατηγικού εκφοβισμού ή διαπραγματευτικού χαρτιού.

 

Πυρηνικό χτύπημα στο Ιράν: Σενάριο καταστροφής

Αν ένα κράτος (π.χ. Ισραήλ ή ΗΠΑ) προχωρούσε σε πυρηνικό πλήγμα κατά του Ιράν, οι συνέπειες θα ήταν ανυπολόγιστες:

Άμεσα αποτελέσματα:

• Χιλιάδες ή εκατομμύρια θάνατοι σε λίγα λεπτά.
• Καταστροφή πόλεων, νοσοκομείων και υποδομών.
• Πυρηνικό «μανιτάρι» και διαρροή ραδιενεργού υλικού.
• Ραδιενεργός μόλυνση (fallout):

ü  Σωματίδια θα εξαπλωθούν στην ατμόσφαιρα και το έδαφος.

ü  Θα μολυνθούν νερά, καλλιέργειες, ζώα, άνθρωποι.

ü  Ο άνεμος μπορεί να μεταφέρει τη ραδιενέργεια σε γειτονικά κράτη, ακόμα και πέρα από τη Μέση Ανατολή.

Γιατί το Ιράν βρίσκεται στο στόχαστρο

Το Ιράν δηλώνει πως το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι ειρηνικό. Όμως η Δύση — και κυρίως το Ισραήλ — φοβάται ότι:

• Εμπλουτίζει ουράνιο σε επίπεδα πολύ κοντά στα στρατιωτικά (πάνω από 60%).
• Έχει αναπτύξει προηγμένη τεχνολογία φυγοκέντρισης, η οποία απαιτείται
• Συγκαλύπτει την πιθανή παραγωγή της πρώτης πυρηνικής κεφαλής.

Ποιος βοήθησε το Ιράν να φτάσει τόσο κοντά στην πυρηνική τεχνογνωσία;

Η απίστευτη ιστορία του Abdul Qadeer Khan:

Ο Abdul Qadeer Khan, Πακιστανός μεταλλουργός μηχανικός, θεωρείται ο άνθρωπος που άλλαξε την πυρηνική ιστορία της Ασίας.

Πώς ξεκίνησε;

• Σπούδασε στη Γερμανία και έκανε διδακτορικό στην Ολλανδία.
• Δούλεψε στην ολλανδική εταιρεία URENCO, που είχε κρίσιμη τεχνολογία για εμπλουτισμό ουρανίου με φυγόκεντρους.
• Εκεί απέκτησε πρόσβαση σε μυστικά πυρηνικά σχέδια, τα οποία αντέγραψε και μετέφερε στο Πακιστάν το 1975 και πούλησε την τεχνογνωσία (παράνομα) σε Ιράν, Βόρεια Κορέα και Λιβύη.

Το Ιράν, μέσω αυτής της μαύρης αγοράς πυρηνικής τεχνολογίας, έκανε άλμα δεκαετιών στο πρόγραμμα του.

Είναι πιθανό ένα πυρηνικό χτύπημα;

Οι εκτιμήσεις καταδεικνύουν όχι άμεσα καθώς:

• ένα πυρηνικό χτύπημα είναι τεράστιας σημασίας γεγονός. Δεν έχει συμβεί ποτέ ξανά από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο (Χιροσίμα–Ναγκασάκι).
• η χρήση πυρηνικών θεωρείται ύστατο μέσο — και τεράστιο διεθνές ταμπού.
• καμία χώρα δεν θέλει να κατηγορηθεί πολιτικά για μαζική εξόντωση αμάχων.
• πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι συμβατικά χτυπήματα, όπως:

ü  Βομβαρδισμοί πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν.

ü  Κυβερνοεπιθέσεις και σαμποτάζ.

ü  Επιχειρήσεις με drones ή μυστικές υπηρεσίες.

Άμεσα αποτελέσματα στο Ιράν:

• Καταστροφή πόλεων, δεκάδες ή εκατοντάδες χιλιάδες θάνατοι.
• Ραδιενεργός μόλυνση σε μεγάλη ακτίνα.
• Κατάρρευση κρίσιμων υποδομών όπως νοσοκομείων, μονάδες νερού και ρεύματος.

Περιβαλλοντικές συνέπειες:

• Η ραδιενέργεια θα μολύνει το έδαφος, τον αέρα και τα νερά.
• Ραδιενεργή σκόνη (fallout) μπορεί να φτάσει σε γειτονικές χώρες μέσω του ανέμου.
• Αν η έκρηξη γίνει κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, η ζημιά θα είναι ακόμη μεγαλύτερη (π.χ.  «δεύτερο Τσέρνομπιλ»).

Θα επηρεαστεί η Ελλάδα; Είμαστε σε κίνδυνο;

Με άμεσο τρόπο (φυσικά–ραδιενεργά) όχι σοβαρά, αλλά όχι και αμελητέα:

Η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά μακριά (πάνω από 2.000 χλμ από το Ιράν), οπότε:

• Η άμεση ραδιενέργεια δύσκολα θα φτάσει εδώ σε επικίνδυνα επίπεδα.
• Όμως, αν υπάρξει μεγάλη διασπορά στον αέρα, μπορεί να εμφανιστούν ίχνη ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα και σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν (π.χ. Τσέρνομπιλ).

Με έμμεσο τρόπο (γεωπολιτικά–οικονομικά) ναι, και σοβαρά:

• Θα ξεσπάσει περιφερειακός ή και παγκόσμιος πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
• Θα ανέβουν παγκοσμίως οι τιμές ενέργειας, πετρελαίου και τροφίμων.
• Ενδέχεται να υπάρξουν κύματα προσφύγων.
• Η Ευρώπη και το ΝΑΤΟ (μαζί και η Ελλάδα) θα αναγκαστούν να πάρουν θέση ή να ενισχύσουν άμυνες.

Γιατί θεωρείται απίθανο (προς το παρόν) ένα τέτοιο πυρηνικό χτύπημα;

• Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ γνωρίζουν ότι η χρήση πυρηνικών θα προκαλούσε παγκόσμιο χάος και θα έβλαπτε τους ίδιους πολιτικά και ηθικά.
• Είναι πιο πιθανό να χτυπήσουν συμβατικά (π.χ. αεροπορικές επιδρομές σε πυρηνικές εγκαταστάσεις) και όχι με πυρηνικά όπλα.

Τελική σκέψη

Ένα πυρηνικό χτύπημα στο Ιράν θα αποτελούσε κοσμοϊστορικό γεγονός. Θα άλλαζε για πάντα τη Μέση Ανατολή και θα άνοιγε τον δρόμο για μια νέα εποχή πυρηνικού ανταγωνισμού και ανασφάλειας.

Η Ελλάδα, αν και μακριά γεωγραφικά, δεν θα έμενε ανεπηρέαστη. Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, κανείς δεν είναι «αρκετά μακριά» από τις συνέπειες μιας πυρηνικής καταστροφής.